Telekomünikasyon – genellikle belli mesafedeki elektronik komünikasyon anlaminda – son on yılda oldukça gelişmiştir. 1960 ların başlarında telekomünikasyon alanı çoğunlukla karasal telefonculuk ve teleks komünikasyonu ile sınırlandırılmıştı. Tabiki daha sonra Telstar 1 uydusunun 1962 yılında yörüngeye fırlatılmasıyla uydu komünikasyonları da bu karışıma dahil olmuştur. O zamandan itibaren uyduların önceden karasal operatörler tarafından geliştirilen komünikasyon uygulamalarına başladığını ve iyileştirdiğini görmekteyiz.

Güncel bir örnek olarak geniş miktarda bilimsel veriler için sınırlı bir ağ olarak başlayan ve günümüzde bildiğimiz ulusal komünikasyon ve iş aracı olarak gelişen Internet üzerinden komünikasyonlar gösterilebilir. Ama acaba uydu komünikasyonları ilk komünikasyon uygulamaları olan telefonculuğun Internet Protokolü (VoIP) üzerinden ses aktarımı beyan edilen modern versiyonu olarak ne kadar iyi görev yapabilecektir?

VoIP Nedir?

Pek çoğumuz; analog ses sinyallerini standart bir telefon cihazına ve dijital dataları bir bilgisayar modemine gönderen (elektronik posta göndermemezi – almamızı ve internete ulaşmamızı sağlayan) analog ve dijital karışımı bir iletişim sistemi kullanıyoruz. Ayrıca bu analog ve dijital karışımı sistemi televizyon alıcılarında da kullanıyoruz. Normal bir çatı anteni ile alınan analog sinyaller doğrudan TV cihazımız tarafından görüntüye dönüştürülürken, aynı tip anten ile alınan sayısal yayınlar da bir Set Top Box aracılığı ile TV cihazımıza iletilerek görüntüye dönüştürülmektedir.

Bununla birlikte teknolojinin hızlı gelişimi ile birlikte alışkanlıklar ve beklentiler değişiyor. Dijital iletişim dünyasında, ilettiğimiz ve aldığımız her türlü data bir (1) ve sıfır (0) lardan oluşmuş basit bir dizi ile ifade edilmektedir. Bu basit iletişim dizgesinin ses iletiminde kullanılmaması düşünülemez. Kuşkusuz bu bir çoğumuzun doğrudan tecrübe edemediğimiz bir telekomünikasyon sisteminin konusudur. Telefon değişimleri, dağıtıcılar, fiber optik kablolar ve uydu sistemleri... Son günlerde digital ses teknolojisi ev ve ofis bilgisayarlarında kullanılmaya başlanmıştır.

Bunu olanaklı kılan teknolojik altyapı, kuşkusuz, internettir (özellikle genişbant internet erişimi). Digital teknolojinin ortaya çıkmasıyla analog ses sinyallerini, digitale sinyallere dönüştürmek sadece bir yazılım sorunu haline gelmişti. Bu sorunu çözmek çok zaman almadı ve (VoIP) (Voice over Internet Protocol – İnternet üzerinden sesli görüşme) olanaklı hale geldi. Şimdi uygun bir yazılım, yeterli donanıma sahip bir PC ve USB (Universal Seriael Bus)’a sahip bir set ile (veya kablosuz eş değeri ile) dünyanın herhangi bir yeri ile konuşmak mümkün.

Karasal Gelişmeler

En iyi bilinen servis sağlayıcı merkezi Luksemburg’da bulunan Internet girişimcileri Niklas Zennström and Janus Friis Skype tarafından kurulan Technologies SA.dır. Skype, Internet üzerinden ücretsiz iletişim sağlayan bir program geliştirmiştir. Firma ayrıca SkypeOut adında bir servis hizmeti vermektedir. Bu servis internet üzerinden dünyanın herhangi bir yerindeki karasal ya da mobil telefona bağlantı imkanı vermektedir. Bu servis ücreti ‘en popüler hedef’ gruplarına karasal telefone abğlantı imkanı için dakikası 2,3 US Cent ya da 1,2 UK Penidir, fakat diğer hedefler ve mobil telefonlar için bundan daha fazladır. Bilgisayarınızdaki Skype programı sayesinde Microsoft Outlook tan e-mail gönderen kişiyi telefon numarasıyla anında görmekte ve Skype butonunu tıklıyarak sesli görüşmeye geçilebilmektedir.

Yayınlanan bilgiler Skype’nin 3,5 milyondan fazla kayıtlı kullanıcısı bulunduğunu ve her dakika bu sayının 18 kullanıcı olarak artığını gösteriyor. Görünüşe göre, Skype’nin toplam kazancının sadece yüzde 15-20 sinin bulunduğu US hesapları istatistiği Skype’nin çoktan ulausal bir olgu olduğunu öneriyor.

Skype tüm telefon gereksinimlerine bir cevap olmamasına rağmen – şirket ‘telefon yenileme servisi olmadığına ve acil aramalar için kullanılamacağına’ tedbirlice işaret ediyor.- telefonculuk gelişiminde muhtemelen bir dönüm noktasını işaretliyor. Aslında online açıkartırma evi eBay Skype alımı için itimat oyunu US $ 2,6 milyar olarak temin etti – ve eğer belli performans kriterleri karşılanırsa, gelecek 3 yıl içinde ek olarak $ 1,5 milyar daha ödeyecek.

Ama VoIP yi mesela iş alanında kişisel PC kullanımından öteye geçiren gelişme nedir? Institution of Electrical Engineers (IEE – Elektrik Mühendisleri Enstitüsü)’ne göre son araştırmalar Avrupa’da bulunan firmaların yüzde 33’ü iki yıl içinde VoIP sistemine geçmeyi planlıyor. Dünyada ise bu oran yüzde 40 olarak ön görülüyor. Bu da gösteriyor ki önümüzdeki on yıl içinde VoIP en cok tercih edilen sistem olmaya aday. Buna karşın, analog telefonun aksine VoIP bir dağıtım sistemine veya pile ihtiyaç duyuyor. Bu nedenle standart VoIP sisteminin çalışması UPS (kesintisiz güç kaynağı) teknolojisi ile doğrudan ilgilidir. VoIP nin Inrternet bağlantısından çok olduğu açık olmakla birlikte her devamlı kullanıcının çoktan bildiği gibi bunun da kendi güvenilirlik sorunları olabilmektedir.

Güvenilirlik iş uygulamaları açısından çok önemli olsa da sıradan kullanıcı ya da tüketici daha yararlı bir servis ya da para biriktirmelerini sağladığı sürece yeni teknoloji riskini almaya daha yatkındır. Mobil telefonun daha masraflı olması ve kablosuz teknolojisinin popüler noktalarda; ana tren yolu istasyonlarında, havaalanlarında ve kafelerde sayılarının artması VoIP teknolojisi erken benimseyenleri cezbeden iki faktördür, öyle ki 2005de fazlasıyla şirket VoIp servislerini tanıştırmışlardır.

Mesela UK tüketici zincirlerinin Dixons, Currys, PC World ve The Link sahibi DSG Uluslararası ‘Freeservin oğlu’ olarak adlandırılan Freetalk u tanıtmıştır. (DSG tarafından Fransa Telekomuna satılmış ISP( Internet Servis Sağlayıcısı) dir ve şimdi Wanadoo markası altında işlev yapmaktadır.) DSG ‘nin amacı UK’da 2006’nın sonuna kadar yarım milyon Freetalk altyazısını imzalamaktır. Fakat telekom araştırma kampanyası Ovum tarafından ‘yüksek sipariş’ olarak görülmektedir, bir analiste göre VoIP hala ‘garabetlerin koruması altında’ dır. Mayısta UK’ da işe başlayan başka bir sağlayıcı, Vonage, UK altyazılarının ifşa edilmesine karşi gelmektedir, ama dünya çapında bir milyon ispat etmiştir, Google, Pipex, Plusnet ve Wanadoo da ayrıca VoIP servislerini tanıtmışlardır.

Şaşırtıcı olarak, uzun-yerleşimli British Telekom iki yıldan daha önce BT Broadband Voice olarak adlandırılan çözüm tanıtarak VoIP de öncüdür. Fakat sanayi analistleri BT nin erken avantajını sermayelendirmemiş olduğuna kanaat getirmekte ve VoIP piyasasında büyük bir oyunca olarak kalıp kalamayacağını sorgulamaktadırlar.

Karşı Çıkma

Teknik zorluklar ve piyasa belirsizliklerine rağmen VoIP nin elektronik mailin uzun-yerleşmiş ‘snail-mail’e karşı gelmesiyle aynı yönde yerleşik telekomünikasyon operatörlerine karşı mücadele ettiği çok açıktır. Basit şekilde: neden biri Internet aracılığı ile bedava konuşbilecekken standart telefon servisi için ödesin?

ISPs ler yoluyla karşı gelmenin uzantısı gösterilmiş ve hatta telefon şirketleri bile son yıllarda karmaşık paketlemeleri pazarlamkatadırlar. Şimdi birleşmiş Inernettelefonculuk paketine abone olmak çok yaygın – en azından gelişmiş dünyada- olup tutarlı sabit ücretle nerdeyse limitsiz ses aramaları yapmak mümkündür. Ticari kuyruktaki burgu fiyat bilinçli kullanıcıların not edecekleri gibi ücretsiz aramalar sadece ‘coğrafi numaralara’ uygulanmakta, böylece mobil telefonlar ve prim oran servisleri dahil edilmektedir. Bireylerin sadece mobil aracılığıyla ve şirketlerin prim-oran numaralarıyla kontakt kurmalarının artırılmasının mümkün olduğu bir zamanda telekom operatörlerinin çok da fazla esneklik yapmayacakları açıktır.

Aslında VoIP başlamasının sağlayıcılarının çoğu BT nin – ve tüm telekom memurlarına uluasal olarak uygulanır- UK telefon kullanıcılarının BT servislerini gerçekte kullansın ve ya kullamasın ödemek zorunda oldukları hat kiralarından yararlanmalarının devamından şikayet etmektedirler. Mesela; Vonage BT Broadband abonelerinin yıllık ‘hat kira fazlafiyat’ olan £672 milyon(bir milyar US dolarından fazla) ödediklerini kanıtlamıştır.

VoIPnin komünikasyon ortamında şu anda tek başına duramayacağını unutmamak gerekir. VoIP sistemleri, sabit telefonla sıradan karasal telefonları ve mobilleri (cep ve ya uydu) kullanan insanlarla bilgisayar kullananların konuşmalarına imkan vermek için Public Switched Telephone Network (PSTN) sabit telefon ağı ile ara yüzey luşturmak zorundadırlar.

Bununla birlikte toplum ve teknolojisinin artan mobil yapısı- mobil telefon ve Laptop PCs den Wi-Fi popüler noktalara ve BlackBerrys e kadar- karasal telefonculuk teorik-kadran telefonuna doğru yol almaktadır. Telekomünikasyonlarla olduğu durum gibi belki de son basamak uydu çözümü olacaktır. Eğer VoIP analog telefonculuğun yerini alırsa, o zaman neden çirkin telefon kablo bağlantıları evimizin her yerini kaplasın ki? Neden uydu çanağı kullanılmasın?

Uydu Üzerinden VoIP

Uydu üzerinden ya da Internet aracılığıyla bağlantınız olduğunda VoIP işletebilmeniz gerekmektedir. Fakat VSAT sağlayıcısını yönlendiren Gilat Starband servisinin ‘VoIP için şimdi doğru olmadığını’ belirtmekte iken bilgisayar Wildblue nun şu anda ‘VoIP yi desteklemediğini’ de beyan etmektedir.

Garip bir şekilde Hughes Direcway kendini Küçük Ofis ve Internet Servisi İşi olarak pazarlamasına rağmen ‘gerçek zamanlı VoIP gibi uydu servisi ile yüksek-hızlı Internetin bazı uygulamalar için hala tavsiye edilmemesi’ hakkında uyarmaktadır. Şirket kullanıcılarını gerçek zamanlı uygulamalardan ‘uydu Internet erişiminin subsecond gecikmelerinden’ bahsederek uzak tutma yolunda gözükmektedir.

VoIP ye ek bir meydan okuyan yer sabit yörüngeli (Geostationary-GEO) uydu sistemlerinin doğasındaki gecikmeye rağmen, bu sanki daha önce bu noktada olmadığımız anlamına gelmez. 1960 lı yıllara dönersek, resmileşmiş karasal operatörler uyduların telefonculuk için asla kullanılmayacağını çünkü kullanıcıların gecikmeyle başa çıkamayacaklarını söylemişlerdir; ve 1990 larda Alçak Yörünge (Low-Earth Orbiting-LEO) uydu takım yıldızlarının tanıtılmadığı yıllarda LEO savunucuları nispeten kısa sinyal gecikmelerini geostationary rakiplerine karşı bir pazarlama aracı olarak kullanmışlardır.

Thailand bazlı Ipstar gibi diğer genişband uydu sağlayıcıları uzaklığın kendilerine sorun olmasına izin vermemişlerdir. IPstar gururla ‘Satışa hazır herhangi VoIP ürünlerini (IP Phone, IP PABX) ya da herhangi analog telefon bağlantısı için Analog Telefon Adaptörünü(ATA) desteklemekte’ olup ‘Internet genişbant erişimleri, video konferans ve multimedya gibi çoklu IP uygulamalırını’ olanaklı kılmaktadır. Bunun gibi mobil uydu alanında Insmarsat BGAN terminalleri ( yeni-tanıtılmış genişbant ulusal network alanları için) VoIP üzerinden sesi standart olarak belirtmiştir ve alandaki kullanıcıların daha önce oldukça fazla yararlı buldukları bir özelliktir.

Bir momentin düşüncesi uydu üzerinden VoIP konusunun teknoloji yakınsama konularına ve uydu genişbant gelişimine yakından bağlı olduğunu göstermiştir. Herşeyden sonra sizin genişbant Internet servisiyle başa çıkmak için telefon teli ya da kablo sistemini bulundurmak zorundaysanız VoIP aramalarıyla başa çıkmak için bir uydu çanağı yerleştirmekten bahsetmenin pek de anlamı yoktur. Bu nedenle uydu üzerinden VoIP uydu genişbant ile paralel şekilde gelişecek gibi gözükmektedir ya da hiç bir şekilde.

Çoğu insan evlerinde çoktan bir uydu çanağına sahip odukları için teknoloji yakınsaması bundan daha geniştir. Bunların çoğu uydu televizyon programlama ve benzer servisleri almaya alışıktırlar ama bu sinyallerin doğal olarak dijital olmasından ötürü neden aynı çanağın hem genişbant Internet hem de dijital telefonculuk(VoIP) servislerini almaması gerektiği konusunda temel bir neden bulunmamaktadır. Bu sistemleri bunların klasik sadece alma biçiminden iki yönlü birimlere(al ve gönder) çevirmek, VSATs (‘Çok Küçük Menfez Terminali’ yerine uygunsuz olarak kullanılan kısaltma) olarak bildiğimiz daha geniş kardeşleri için ortak bir çözüme çevirmek, büyük ölçüde bir sorundur. Uydu ya da karasal olsun Yerli Dijital alıcıları çoktan TV sinyallerini teletext, program ve ücretlendirme verileri, software güncellemeleri şeklinde ekleyerek bunlardan çok daha fazlasıyla başa çıkmıştır. Bunu TV üzerinden Internet sörfü ve email cevaplamak gibi genişletmek az bir hayal gücü ister, ya da hatta ses ve video iletişimlerine bağlamak. Ev PC lerinin günümüzde TV alıcılarıyla düzenli donatılması gerçeği yakınsama konusunu örneklendirir.

Daha da fazlası TV, genişbant ve VoIP servislerinin yakınsaması bir ulusun sadece alıcı yerleşimlerini iki yönlüye çevirmeye bağlı değildir. Birçok Internet operatörlerinin(geniş indirme ve küçük indirme) asimetrik yapısı hibrti bir sistemin kullanılabileceği anlamına gelir: downlink (Uydudan Dünyaya Bağlantı) için uydu ve ‘uplink’ (Dünyadan Uyduya Bağlantı) için karasal. Uydu savunucuları göz önüne alındığı sürece belki de bu sistem kusurludur ama en azından sinyal gecikmesini azaltacaktır!

Uyduların uydu iletişimindeki diğerlerine karşı gözle görülür avantajlarına karşı bu topluluğun dışında kalan birçok insan genişbantlı iletişim için uydu çözümü yoluna bilgisiz kalmaya devam etmekte ve sadece VoIP ye izin vermektedir. Profesyonel iletişim endüstrisi yayınları da dahil olmak üzere birçok dergi uydulardan bahsetmekten yoksundur. Altyapıda karasal telekomünikasyonlar uydu sistemlerine göre çok yaygın olduğu için uydu çözümünü dikkate alınmamaktadır. Tartışmalı şekilde sokaktaki adamın uydu-dağıtım televizyonu hakkındaki bilgisinin tek nedeni uydu çanaklarının tüketici elektronik outletlerindeki mevcudiyeti ve görülür bir şekilde ev duvarlarında bulunmasıdır. Uydu-dağıtım genişbant ve ses servisleri benzer bir etki göstermemektedir ve var olan TV yayın teknolojisine yakınsama yoluyla yaygın olarak adapte edilmeye başlanmış olabilir.

Uydu çözümlerinin nasıl devre dışı bırakıldığına güzel bir örnek 2004 sonlarında Milletler Topluluğu Telekomünikasyon Teşkilatı (Commonwealth Telecommunications Organisation-CTO) tarafından Afrika’daki VoIP düzenlemeleri üzerine yayınlanan rapordur: uydu endüstrisine 60 sayfadan fazla değinilmiş bu arada sadece iki kere…Raporun diğer bölümlerinde Afrika ve Ortadoğu’da 30 ülkeden fazla taşıyıcı servise değinilmesine rağmen tipik olarak trafiği bölge dışından ‘bulunma noktalarına’ bağlantılar sağlayan uydulara uplink etse de uyduların potensiyel ve direk rolleri hala keşfedilmemiştir. Bunun sebeplerinden bir tanesi uydulara göreceli olarak düşmanca olan Afrika’daki düzenli çevredir: Afrika ISP Birliği (AfrISPA) VoIP düzenlemelri ğzerindeki kıstlamalardan şikayet etmektedir ama aynı zamanda CTO nun raporuna göre Afrika’da sadece üç ülkede - Maritus, Nijerya ve Güney Afrika Cumhuriyeti - legal olarak kulanılmaktadır.

Gelecek

Genel olan düşünce VoIP nin geleceğinin pozitif olduğu ve karasal sağlayıcılar servis tekiflerini geliştirmeye devam etmektedir. Plantronics’in VoIP gelişimine özel ilgi duyan baş uzmanına göre 2007 yılında tüketici telefon piyasasından yüzde 40 paya sahip olacaktır. Şirket ayrıca Internet-etkin telefon sistemlerinin satışlarının 2007 yılında $5.3 milyara varan işlere ulaşacağını tahmin etmektedir ve TDK sistemleri ile Bluetotth-bağlantılı kulaklık kullanarak PC ler üzerinde kablosuz VoIP teklif etmek için çoktan bir ortaklık oluşturmuştur. Ayrıca Skype ile de başka bir ortaklık ilan etmiştir.

Uydu üzerinden VoIP nin gelecek gelişimi uydu genişbantınıkine çok yakından bağlıdır. Eğer o piyasa kalkışa geçerse VoIP de bu dalgayı takip edecektir. Eğer kıt karasal komünikasyon iletişim linklerine sahip işler ve tüketiciler için bu uygun bir piyasa haline gelirse uydu üzerinden VoIP asla kitle-piyasa durumuna ulaşamayacaktır. Son çözüm yolu uydu ve karasal teknolojinin diğer hibrit telekomünikasyon sistemleri gibi kaynaşması olabilir. Beklemek ve görmek zorundayız. Teknoloji yakınsaması devrimi ile hala ‘ilerlemede çalışma’ olarak hala yapılacak çok şey var ve telekomünikasyonların düzenlemeleri hala odaktan çok uzak durmaktadır.